Napster
Een centrale zoekindex maakte gedeelde mp3-bestanden van gebruikers vindbaar en zette filesharing op de voorpagina.
Nederland · 1998–heden
De mp3 maakte een platenkast kopieerbaar. Napster en Kazaa ontketenden een strijd over bezit en auteursrecht; streaming maakte toegang uiteindelijk belangrijker dan downloaden.
track_01_final.mp3 4,1 MB 100%
live_version_REAL.mp3 7,8 MB 62%
unknown_artist.mp3 3,6 MB WACHTEN
Cd’s bevatten digitale muziek, maar de bestanden waren groot. De mp3-indeling verwijderde minder goed hoorbare informatie en maakte een nummer veel kleiner. Met programma’s als Winamp kon de computer vervolgens een persoonlijke afspeellijst worden.
Muziek kopiëren was niet nieuw: cassettebandjes en gebrande cd’s gingen al van hand tot hand. Het internet veranderde vooral de schaal. Een bestand kon zonder kwaliteitsverlies worden doorgestuurd naar iemand aan de andere kant van het land — of de wereld.
Een centrale zoekindex maakte gedeelde mp3-bestanden van gebruikers vindbaar en zette filesharing op de voorpagina.
Na Napster volgde een netwerk zonder dezelfde centrale muziekindex. Behalve muziek circuleerden ook films en software.
Gebruiksgemak en een enorm aanbod gingen samen met verkeerd benoemde bestanden, reclameprogramma’s en virussen.
Grote bestanden werden in stukjes bij meerdere gebruikers opgehaald. De downloader leverde die stukjes tegelijk weer door.
Een zoekopdracht leverde uitvoeringen, remixes, live-opnamen en soms verkeerd benoemde bestanden op. Wachten hoorde erbij. De downloadsnelheid hing af van de eigen verbinding én van de gebruiker die het bestand deelde.
Voor muziekliefhebbers voelde dat als een enorme bibliotheek, maar makers en platenmaatschappijen zagen hun werk zonder toestemming verspreid worden. In Nederland voerden onder meer Buma/Stemra en Stichting BREIN juridische procedures en campagnes rond auteursrecht en illegale verspreiding.
Zes sleutelmomenten
Digitale compressie verkleint muziekbestanden genoeg om ze op harde schijven te bewaren en via internet te versturen.
Een eenvoudige zoekfunctie maakt de muziekcollecties van miljoenen gebruikers onderling doorzoekbaar.
Na rechtszaken verdwijnt de oorspronkelijke dienst. Gedecentraliseerde opvolgers als Kazaa en LimeWire nemen de gebruikers over.
De Hoge Raad oordeelt dat de makers van de software niet automatisch aansprakelijk zijn voor auteursrechtinbreuk door gebruikers.
BitTorrent verdeelt bestanden over vele gebruikers, terwijl muziekwinkels afzonderlijke digitale nummers gaan verkopen.
Streaming verschuift de belofte van muziek bezitten naar vrijwel alles direct kunnen afspelen via een abonnement of advertenties.
Legale downloadwinkels verkochten eerst afzonderlijke nummers. Streamingdiensten kozen later een ander model: muziek bleef op de servers van de aanbieder en werd afgespeeld zolang de gebruiker toegang had. In 2010 werd Spotify in Nederland gelanceerd.
Daarmee verdween downloaden niet volledig, maar wel uit het dagelijks zicht. De map met losse mp3’s maakte plaats voor afspeellijsten, aanbevelingen en een abonnement. De grote vraag van de Napsterperiode — hoe geef je eenvoudig toegang én betaal je makers? — bleef achter de moderne afspeelknop bestaan.
Bronnen en verder lezen
Rechtspraak — Buma/Stemra en Kazaa bij de Hoge Raad ↗ Bits of Freedom — De Nederlandse Kazaa-uitspraak ↗ Stichting BREIN — Handhaving tegen online piraterij ↗ Wired — Napster, Metallica en het einde van de oorspronkelijke dienst ↗ Spotify — Tijdlijn van de streamingdienst ↗ Billboard — Spotify wordt in 2010 in Nederland gelanceerd ↗