← Alle 12 hoofdstukken

Hoofdstuk 10

Safari, Chrome en de tweede browseroorlog

Firefox had de keuze teruggebracht. Daarna veranderden Apple en Google de inzet: de browser moest niet alleen pagina's tonen, maar complete webprogramma's dragen. De strijd ging voortaan om snelheid, distributie en de motor onder het venster.

Van WebKit tot Chromium · 2003–2022

Apple begon opnieuw op de Mac

Begin 2003 was Internet Explorer nog de standaardbrowser van Mac OS X. Op 7 januari presenteerde Apple echter een eigen alternatief: Safari. Het programma opende met een opvallend lege werkbalk, een ingebouwd Google-zoekvak, pop-upblokkering en een nieuwe manier om bladwijzers te ordenen. De eerste publieke bèta was slechts 3 MB groot.

Safari kwam niet uit het niets. Apple bouwde verder op KHTML en KJS, de open broncode achter de Linux-browser Konqueror. De aangepaste onderdelen kregen de namen WebCore en JavaScriptCore; samen groeiden ze uit tot WebKit. Daarmee kreeg een klein KDE-project onverwacht nakomelingen op miljoenen Macs en, vanaf 2007, op de iPhone.

2000KHTML

Konqueror toont webpagina's op Linux.

2001–2003WebKit

Apple bouwt verder op KHTML en KJS.

2003Safari

WebKit krijgt een herkenbare Apple-browser.

2008Chrome

Google combineert WebKit met V8.

2013Blink

Chromium splitst zijn motor af van WebKit.

Een gezichtje werd een examen

De Acid2-test uit 2005 zag eruit als een eenvoudig geel gezicht. Achter die glimlach zaten lastige proeven met HTML en CSS. Een browser die regels verkeerd interpreteerde, maakte er een zichtbaar misvormd portret van. De test maakte verschillen tussen browsermotoren begrijpelijk zonder een technische handleiding te lezen.

Safari 1.2 toont de Acid2-test als een misvormd geel gezicht op een rood vlak
Safari 1.2 uit 2004 slaagt niet voor Acid2. De schermafbeelding is in 2023 gemaakt met de historische browser op Mac OS X 10.3. Bron: Wikimedia Commons; de Acid2-test is door de makers vrijgegeven in het publieke domein.

Safari werd vervolgens het eerste officieel uitgebrachte browserprogramma dat de test volledig doorstond: versie 2.0.2 in oktober 2005. Firefox, Opera en uiteindelijk Internet Explorer volgden. Acid2 bewees niet dat een browser foutloos was, maar gaf webstandaarden een scorebord. Browsermakers konden zichtbaar winnen of verliezen.

Chrome werd ontworpen voor webprogramma's

Toen Google op 2 september 2008 Chrome uitbracht, waren Gmail, Google Maps en andere interactieve diensten al veel zwaarder dan de webpagina's waarvoor oudere browsers waren ontworpen. Chrome presenteerde zichzelf daarom als een nieuw fundament voor webtoepassingen. De interface was sober: tabbladen bovenaan, weinig knoppen en één omnibox voor adressen én zoekopdrachten.

Onder die eenvoud zat een andere architectuur. Sites werden zoveel mogelijk in afzonderlijke processen uitgevoerd. Een vastgelopen pagina hoefde daardoor niet het hele programma mee te slepen, en ieder proces kon in een afgeschermde omgeving draaien. De nieuwe V8-motor zette JavaScript rechtstreeks om in snelle machinecode. Snelheid werd niet langer alleen gemeten aan het openen van een pagina, maar aan wat je ín die pagina kon doen.

01Omnibox

Zoeken en adressen invoeren gebeurde op dezelfde plaats.

02V8

JavaScript kreeg een motor die op complexe webapps was gericht.

03Processen

Een probleem in één tabblad hoefde niet alles te laten vastlopen.

04Automatisch bijwerken

Nieuwe versies bereikten gebruikers zonder grote installatiecampagne.

GOOGLE CHROME · VEREENVOUDIGD PROCESMODEL
BROWSERvenster · tabbladen · instellingen
TAB 1mail.google.comafzonderlijk rendererproces
TAB 2nieuwswebsite.nlafzonderlijk rendererproces
PLUG-INlos proces waar mogelijkeen crash blijft begrensd

Informatieve vereenvoudiging: Chrome gebruikte verschillende procesmodellen en kon processen delen.

Chromium was niet hetzelfde als Chrome

Google gaf de kern van de browser tegelijk vrij als het open-sourceproject Chromium. Andere ontwikkelaars konden de code bestuderen, aanpassen en in een eigen browser verwerken. Google Chrome was de merkversie daaromheen, met Google-diensten, een eigen distributiekanaal en aanvullende onderdelen.

OPEN PROJECT

Chromium

De gemeenschappelijke broncode voor browser, Blink en V8. Ook andere makers konden daarop voortbouwen.

GOOGLE-PRODUCT

Chrome

De consumentenbrowser met Google-naam, automatische updates en integratie met Google-diensten.

Die combinatie was krachtig. Chrome kon vernieuwen als product én zijn technische basis verspreiden als platform. De browser verscheen bovendien precies op plekken waar internetgebruikers Google al tegenkwamen. Het bedrijf hoefde mensen niet eerst uit te leggen wat Google was; alleen waarom zij ook de browser van Google moesten proberen.

De strijd verschoof naar de motor

Google maakte in 2013 van WebKit een eigen afsplitsing: Blink. Opera stopte met zijn zelfstandige Presto-motor en stapte over op Chromium. In 2018 kondigde zelfs Microsoft aan Edge opnieuw te bouwen op Chromium. Het argument was betere compatibiliteit: minder verschillen om rekening mee te houden en websites die vaker meteen goed werkten.

SafariWebKit
FirefoxGecko
ChromeBlink / Chromium
OperaBlink / Chromium
EdgeBlink / Chromium

Voor gebruikers leek de keuze groter: Chrome, Edge, Opera en later ook browsers als Brave en Vivaldi hadden elk een eigen uiterlijk en functies. Onder de motorkap leken veel keuzes juist steeds meer op elkaar. Dat maakte testen eenvoudiger, maar gaf één open-sourceproject — sterk gestuurd door Google — veel invloed op de richting van het web.

Internet Explorer verdween, zijn les bleef

Microsoft introduceerde Edge in 2015 als opvolger van Internet Explorer. De eerste Edge had nog een eigen motor, EdgeHTML. Na de overstap op Chromium verscheen in 2020 de nieuwe versie van Edge. Op 15 juni 2022 eindigde de ondersteuning van de losse Internet Explorer 11-desktopapp op veel versies van Windows 10.

Daarmee eindigde een merk dat de eerste browseroorlog had gewonnen. Maar de machtsvraag verdween niet. In de jaren negentig ging het om de browser die met het besturingssysteem meekwam. In de tweede browseroorlog telden ook de zoekmachine, webdiensten, mobiele telefoon, update-infrastructuur en browsermotor mee.

Bronnen