Van microbrowser tot aanraakscherm · 1999–heden
Een browser voor zes regels tekst
Aan het einde van de jaren negentig was een mobiele telefoon nog vooral een telefoon. Het scherm was klein en monochroom, de verbinding liep met enkele kilobits per seconde en invoeren gebeurde met cijfertoetsen. Een gewone webpagina met grote afbeeldingen, tabellen en JavaScript paste daar niet op. Toch wilden fabrikanten en telecombedrijven nieuws, weer, beurskoersen, e-mail en bankdiensten onderweg bereikbaar maken.
Hun antwoord was WAP: het Wireless Application Protocol. Een zogenoemde microbrowser vroeg geen gewone HTML-pagina op, maar compacte pagina's in WML. Vaak stond er een WAP-gateway tussen de telefoon en de aanbieder. Die vertaalde en comprimeerde de gegevens voor het mobiele netwerk. Het leek op browsen — een adres openen, links kiezen, teruggaan — maar het was een apart, veel kleiner web.
Compacte tekst en eenvoudige menu's in WML.
Zet gegevens om en stuurt ze door via het telefoonnetwerk.
Toont enkele regels en laat je kiezen met een roller of toets.

De Nokia 7110 gaf die belofte in 1999 een herkenbaar toestel. De Navi Roller was handig voor verticale menu's, maar het netwerk vormde de rem. Een verbinding opbouwen kostte tijd, data kwam langzaam binnen en de teller liep vaak per minuut door. Wie een verkeerd menu koos, wachtte opnieuw. De bijnaam “Wait And Pay” was flauw, maar vatte de ervaring raak samen.
Een portaal in plaats van het hele internet
WAP-diensten begonnen meestal bij een menu van de telecomprovider. De gebruiker koos uit geselecteerde nieuwsdiensten, ringtones, sportuitslagen, route-informatie of bankieren. Dat leverde overzicht en controle op, maar ook een ommuurde tuin. Je kwam niet vanzelf op iedere website terecht en de aanbieder bepaalde welke diensten in het hoofdmenu stonden.
Speciale WML-pagina's, providerportalen en eenvoudige tekstmenu's voor kleine schermen.
Een browser verwerkt gewone HTML, CSS en JavaScript en past de pagina aan het scherm aan.
Opera Mini liet de server het zware werk doen
Niet iedere telefoon kon een volledige browser uitvoeren. Opera koos daarom in 2005 voor een slimme omweg. Opera Mini was een kleine Java-toepassing op de telefoon; een server van Opera haalde de echte webpagina op, verwerkte die en stuurde een veel kleiner resultaat terug. De telefoon hoefde dus niet zelf alle HTML, afbeeldingen en scripts te doorgronden.
Dat verschil was belangrijk toen mobiel verkeer nog per kilobyte werd afgerekend. Opera meldde bij de wereldwijde uitgave van januari 2006 dat pagina's tot 80 procent kleiner werden en voor een smal scherm opnieuw werden ingedeeld. Het resultaat was niet altijd identiek aan de desktopbrowser, maar het gaf gewone Java-telefoons toegang tot veel meer dan een vooraf samengesteld portaal.
De iPhone maakte de pagina aanraakbaar
Apple presenteerde de iPhone op 9 januari 2007 als telefoon, iPod en “internet communications device” in één. Safari op de iPhone gebruikte dezelfde WebKit-familie als op de Mac. In plaats van een apart WAP-menu kon de browser gewone webpagina's tonen. Met een tik zoomde je in; met twee vingers veranderde je de schaal. Draaide je de telefoon, dan draaide de pagina mee.

Die browser was niet zonder beperkingen. Flash ontbrak, het eerste toestel gebruikte buiten wifi EDGE en desktopwebsites leverden piepkleine letters op totdat je inzoomde. Toch veranderde het uitgangspunt. De telefoon hoefde niet langer tevreden te zijn met een afgeleide mobiele dienst; de website zelf moest leren omgaan met een kleiner scherm en een vinger in plaats van een muis.
Een focuskader springt langs links en menuopties.
Tikken, vegen, knijpen en draaien maken de inhoud direct manipuleerbaar.
Android maakte mobiel browsen veelzijdig
In november 2007 kondigde de Open Handset Alliance Android aan als een open mobiel platform. De eerste commerciële Android-telefoon, de T-Mobile G1 uit 2008, combineerde een aanraakscherm nog met een uitschuifbaar toetsenbord. De ingebouwde browser steunde eveneens op WebKit. Fabrikanten konden Android op uiteenlopende toestellen zetten en browsermakers konden eigen apps aanbieden.
Daarmee kwam de browserstrijd ook in de appwinkel terecht. Android Browser, Chrome, Firefox, Opera Mini en browsers van telefoonfabrikanten concurreerden op hetzelfde apparaat. Tegelijk gingen steeds meer websites een applicatie naast hun site aanbieden. De mobiele gebruiker koos voortaan niet alleen een browser, maar soms ook tussen web en app.
Open zonder installatie, deelbaar en in principe bereikbaar vanaf ieder platform.
Installatie, meldingen en toegang tot functies van telefoon en appwinkel.
De website leerde meebewegen
De eerste reactie op smartphones was vaak een aparte mobiele site: een adres als m.voorbeeld.nl, met minder tekst en kleinere afbeeldingen. Dat werkte, maar betekende ook twee versies beheren. Bovendien bleven de schermen zich vermenigvuldigen: kleine telefoons, grotere smartphones, tablets, laptops en brede monitoren.
Webontwerper Ethan Marcotte gaf in mei 2010 een naam aan een duurzamer antwoord: responsive web design. Een flexibele rasterindeling, schaalbare afbeeldingen en CSS-mediaqueries laten één pagina reageren op de beschikbare ruimte. Niet het merk van de telefoon, maar de eigenschappen van het venster bepalen hoe kolommen, navigatie en beeld worden gerangschikt.
Breedtes worden verhoudingen in plaats van vaste pixels.
Afbeeldingen groeien niet buiten hun beschikbare ruimte.
CSS past de indeling aan wanneer het venster smaller of breder wordt.
“Mobiel” werd zo geen afzonderlijke bestemming meer. Het werd een toestand waarin dezelfde website zich kon bevinden. Ontwerpers gingen bovendien mobile first denken: begin met de kern op het kleinste scherm en voeg extra ruimte en mogelijkheden toe wanneer die beschikbaar zijn.
De browser verdween bijna in het dagelijks leven
Op de desktop was de browser een zichtbaar programma dat je bewust opende. Op de telefoon zit hij overal tussen: een link in een bericht, een zoekresultaat, een QR-code, een nieuwskaart of een venster binnen een app. De adresbalk kan verdwijnen terwijl je scrolt en veel mensen merken nauwelijks welke browsermotor de pagina toont.
Toch blijft de oude vraag actueel. Wie bepaalt welke webtechniek werkt, welke standaard wordt ondersteund en welke browser vooraf is ingesteld? Op de telefoon spelen daar behalve browsermakers ook Apple, Google, toestelbouwers, appwinkels en telecomnetwerken een rol in. Het venster op het web is kleiner geworden, maar de macht eromheen niet.