← Alle 12 hoofdstukken

Hoofdstuk 09

Reclame en marketing

Cd-roms, folders, advertenties, proefabonnementen en de strijd om de internetter.

In de tweede helft van de jaren negentig moest internet nog aan miljoenen Nederlanders worden uitgelegd én verkocht. Providers concurreerden daarom niet alleen met snelheid en prijs. Ze vochten om naamsbekendheid met televisiereclames, paginagrote advertenties, folders, gratis proefuren en stapels installatie-cd's. Rond 2000 was de Nederlandse internetter het doelwit van een ware marketingoorlog.

Internet moest eerst worden uitgelegd

Een provider kon in 1995 niet volstaan met de boodschap dat zijn verbinding sneller of goedkoper was. Veel potentiële klanten wisten nog nauwelijks wat internet was, laat staan waarom ze ervoor zouden betalen. Reclame moest daarom tegelijk verleiden en voorlichten: met internet kon je wereldwijd informatie zoeken, e-mailen, discussiëren, nieuws lezen en nieuwe mensen ontmoeten.

Planet Internet werd bewust als een laagdrempelige toegang voor een breed publiek neergezet. Bij de introductie in 1995 kregen nieuwe gebruikers de eerste uren toegang gratis en werd software meegeleverd om de stap naar internet eenvoudiger te maken.

Een nieuw product verkopen
De providers verkochten niet alleen een abonnement. Ze verkochten het idee dat iedereen voortaan een reden had om online te gaan.

De diskette en cd-rom als reclamefolder

Software was een essentieel onderdeel van de marketing. Een diskette of later een cd-rom kon de browser, verbindingssoftware en instellingen bevatten waarmee een nieuwe klant vrijwel automatisch online kwam. Het schijfje zelf werd tegelijk een reclamemiddel. Providers deelden installatiemedia uit via winkels, tijdschriften, beurzen en direct mail.

Winternet-installatiediskettes uit 1995 voor toegang tot internet
Installatiediskettes voor Winternet uit 1995. Zulke fysieke starterspakketten maakten internet tastbaar. Foto: Myotus, via Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.

Gratis uren als lokmiddel

Proefuren waren een krachtig verkoopmiddel. Planet Internet bood bij zijn start zes uur gratis toegang. World Access adverteerde in 1996 met tien gratis uren zonder verdere verplichting. Later gingen gratis providers nog een stap verder door helemaal geen traditioneel abonnementsgeld te vragen, zolang de gebruiker wel de telefoonkosten voor het inbellen betaalde.

Het woord gratis werd daarmee een van de krachtigste begrippen uit de internetreclame. Het verlaagde de drempel om het nieuwe medium eens uit te proberen.

Een strijd om miljoenen guldens

Toen internet snel groeide, explodeerden ook de reclamebudgetten. Volgens cijfers die Emerce in 2000 publiceerde, stegen de mediabestedingen van websites en internetproviders over de eerste acht maanden van het jaar van ongeveer 30,3 miljoen gulden een jaar eerder naar 223,2 miljoen gulden. Planet Internet was de grootste adverteerder; ook Zon, World Online, Wanadoo, Freeler en Het Net gaven miljoenen uit.

ƒ 23,9 mln Planet Internet, reclamebestedingen aug. 1999–aug. 2000
ƒ 21,1 mln Zon in dezelfde vergelijking
ƒ 20,3 mln World Online in dezelfde vergelijking

De precieze cijfers zijn vooral een momentopname, maar de schaal zegt veel: internet was in korte tijd van een technisch nicheproduct veranderd in een massamarkt waarin merken zich luid moesten onderscheiden.

Televisie werd het podium voor internet

Dat juist internetbedrijven zoveel geld aan traditionele media besteedden, lijkt achteraf ironisch. Maar televisie was rond 2000 nog de snelste manier om een miljoenenpubliek te bereiken. Providers wilden vertrouwd, modern en toegankelijk ogen. De reclames gingen daardoor steeds minder over protocollen en modems en steeds meer over vrijheid, contact, entertainment en een nieuwe digitale levensstijl.

CRT-televisietoestel uit de jaren negentig
Een televisietoestel uit 1999. Juist via televisiecommercials vochten internetbedrijven rond de millenniumwisseling om de aandacht van het grote publiek. Foto: ProtoKiwi, via Wikimedia Commons — CC BY 4.0.

De portal hield je binnen het merk

De marketing stopte niet zodra iemand klant was. Providers maakten van hun startpagina's uitgebreide portals met nieuws, weer, sport, entertainment, zoekfuncties en exclusieve inhoud. Het doel was duidelijk: wie via Planet, World Online of een andere aanbieder het web opging, moest zo lang mogelijk binnen de eigen omgeving blijven.

Planet Internet was vanaf het begin opgezet als combinatie van toegang en inhoud. In vroege plannen stonden speciale forums, amusement en elektronische versies van tijdschriften centraal. De provider wilde dus niet alleen de oprit naar internet leveren, maar ook bestemmingen langs de digitale snelweg.

World Online en de internetgekte

World Online werd een van de zichtbaarste merken van de internethype. De provider groeide snel en investeerde zwaar in naamsbekendheid. Rond de beursgang in maart 2000 werd het bedrijf een symbool van de enorme verwachtingen rond internetbedrijven. Niet lang daarna sloeg het sentiment om en werd de internetzeepbel zichtbaar.

Die periode laat zien hoe providerreclame samenviel met een veel grotere belofte: internet zou economie, media en dagelijks leven in hoog tempo veranderen. Dat bleek uiteindelijk grotendeels waar — maar niet ieder internetmerk overleefde die verandering.

Van providermerk naar onzichtbare verbinding

De rol van marketing veranderde toen breedband gemeengoed werd. Installatie-cd's en gratis inbeluren verdwenen. Providers gingen pakketten verkopen met internet, telefonie en televisie, later aangevuld met mobiel. De technische toegang werd steeds vanzelfsprekender.

Daarmee verdween ook iets van de kleurrijke merkenstrijd uit de jaren negentig. Namen als Planet Internet, World Online, Freeler en Zon waren ooit overal zichtbaar. Nu herinneren oude folders, schijfjes en commercials aan een periode waarin providers ons nog moesten overtuigen dat we überhaupt het internet op wilden.

Bronnen

Voor dit hoofdstuk zijn onder meer contemporaine publicaties van de Volkskrant (1994), Reformatorisch Dagblad (1995), Computable (1996–1997) en Emerce (2000) gebruikt. Beeldmateriaal: Wikimedia Commons; licenties staan bij de afbeeldingen vermeld.