← Alle 12 hoofdstukken

Hoofdstuk 10

Fusies, overnames en verdwenen namen

De soms onnavolgbare stamboom van de Nederlandse providermarkt.

Wie de Nederlandse providermarkt uit de jaren negentig naast die van nu legt, ziet een enorme verdwijntruc. Namen als Planet Internet, Het Net, @Home, Casema en Multikabel waren ooit bekende merken, maar verdwenen door overnames, fusies en een steeds sterkere concentratie van de markt. Achter de huidige grote aanbieders zitten daardoor complete stambomen van vroegere providers.

Van tientallen namen naar enkele grote spelers

In de begintijd kon een provider nog relatief zelfstandig een eigen publiek opbouwen. Naarmate internet belangrijker en breedband duurder werd, kregen schaal en infrastructuur steeds meer gewicht. Telecombedrijven en kabelmaatschappijen kochten providers op, terwijl investeerders kabelnetwerken samenvoegden. Soms bleef een merk jarenlang bestaan na een overname; soms verdween de naam vrijwel meteen.

Een overname betekende niet altijd meteen het einde.
XS4ALL werd bijvoorbeeld in 1998 onderdeel van KPN, maar bleef nog jarenlang als zelfstandig herkenbaar merk bestaan. Planet Internet, Het Net en XS4ALL stonden in de jaren 2000 zelfs naast elkaar in KPN's merkenportfolio.

KPN verzamelt internetmerken

KPN werd een van de belangrijkste verzamelpunten van Nederlandse internetmerken. In 1998 nam het XS4ALL over. Rond het midden van de jaren 2000 verkocht KPN internet en breedband onder verschillende namen: KPN zelf, Planet Internet, Het Net en XS4ALL. De merken kregen ieder een eigen positie. Planet richtte zich op de brede markt, Het Net op prijsbewuste klanten en XS4ALL op gebruikers die kwaliteit, techniek en service belangrijk vonden.

Die meermerkenstrategie werd later juist weer afgebouwd. Het internetproduct werd steeds minder onderscheidend per merk en klanten wilden internet, televisie, vaste en mobiele telefonie vaker in één pakket. KPN koos daarom steeds nadrukkelijker voor zijn eigen hoofdmerk.

Voormalig hoofdkantoor van KPN in Den Haag
Het voormalige KPN-hoofdkantoor in Den Haag, gefotografeerd in 2007. KPN werd de thuisbasis van verschillende bekende Nederlandse internetmerken. Foto: Joris1919, via Wikimedia Commons — publiek domein.

De kabelmarkt krijgt een nieuwe naam

Ook aan de kabelkant vond een grote concentratieslag plaats. @Home was sterk in het noorden, oosten en zuiden van Nederland, Casema onder meer in delen van de Randstad en Multikabel vooral in Noord-Holland. De drie bedrijven kwamen uiteindelijk onder dezelfde eigenaren terecht.

Vanaf 2007 werd de groep tijdelijk aangeduid als Zesko. Op 16 mei 2008 verdwenen de drie consumentennamen en ging de combinatie verder als Ziggo. In één klap moesten miljoenen klanten wennen aan een nieuw merk.

Casema + @Home + Multikabel → Ziggo (2008)
XS4ALL → KPN (1998) → verdere integratie vanaf 2020
Planet Internet en Het Net → onderdeel van KPN's internetportfolio → uiteindelijk KPN

Een fusie is voor klanten meer dan een nieuw logo

Voor de bedrijven leverden fusies schaalvoordelen op, maar voor klanten konden ze juist onrust veroorzaken. Administraties moesten worden samengevoegd, e-mailadressen en websites verhuisden, modems en instellingen veranderden en helpdesks kregen ineens veel grotere groepen klanten te verwerken.

De start van Ziggo liet zien hoe ingewikkeld zo'n operatie kon zijn. In 2008 meldde consumentenprogramma Radar veel klachten over onder meer telefonie, internet en de bereikbaarheid van de klantenservice. Het samenvoegen van drie grote kabelbedrijven was technisch én organisatorisch een enorme klus.

Waarom bekende namen verdwenen

Een merk in stand houden kost geld. Er zijn aparte reclamecampagnes, websites, winkelsystemen, helpdesks en productnamen nodig. Zolang merken duidelijk verschillende doelgroepen bedienden, kon dat zinvol zijn. Maar naarmate de techniek achter de abonnementen meer op elkaar ging lijken, werd één sterk hoofdmerk aantrekkelijker.

Daar kwam bij dat de markt veranderde van losse internetabonnementen naar combinaties van internet, televisie, vaste telefonie en mobiel. De provider werd steeds vaker een totaal telecombedrijf. Een verzameling historische internetmerken paste daar minder goed bij.

KPN-gebouw aan de Teleportboulevard in Amsterdam, waar ook XS4ALL gevestigd was
KPN aan de Teleportboulevard in Amsterdam. In dit gebouw waren onder meer activiteiten van XS4ALL gevestigd. Foto: Vloeibaar, via Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.

XS4ALL: een merk met uitzonderlijk veel emotie

Bij weinig Nederlandse providers werd het verdwijnen van de zelfstandige merkidentiteit zo sterk gevoeld als bij XS4ALL. KPN kondigde in 2019 aan verschillende merken, waaronder XS4ALL, verder te integreren. Dat leidde tot veel discussie onder klanten en medewerkers, juist omdat XS4ALL sinds 1993 een uitgesproken technische en maatschappelijke identiteit had opgebouwd.

De integratie werd vervolgens stapsgewijs uitgevoerd. KPN meldt dat de dienstverlening vanaf 2022 volledig via het KPN-platform verloopt. Daarmee is goed zichtbaar hoe een pionier uit het vroege internet uiteindelijk onderdeel werd van een veel groter telecombedrijf.

De verdwenen naam leeft soms nog voort

Een providernaam kan verdwijnen terwijl sporen ervan nog jaren zichtbaar blijven. Oude e-mailadressen blijven soms werken, klanten bewaren installatie-cd's en modems, en op oude websites en advertenties duiken de logo's nog op. Daardoor zijn namen als Planet, Chello, @Home en Het Net voor veel mensen nog onmiddellijk herkenbaar.

Juist die verdwenen merken vertellen hoe snel de Nederlandse internetmarkt volwassen werd. Wat begon als een bont landschap van pioniers, kabelbedrijven en gratis aanbieders veranderde in een markt waarin infrastructuur, schaal en bundeling steeds belangrijker werden.

Bronnen

Voor dit hoofdstuk zijn onder meer historische informatie en jaarverslagen van KPN, het beursprospectus en bedrijfsdocumentatie van Ziggo, contemporaine berichtgeving van Computable en Radar en historische bedrijfsgegevens gebruikt. Beeldmateriaal: Wikimedia Commons; licenties staan bij de afbeeldingen vermeld.