← Alle 12 hoofdstukken

Hoofdstuk 05

Internet via de kabel

Chello, @Home, Casema, UPC, Multikabel en ZeelandNet.

De televisiekabel krijgt een tweede leven

In de jaren negentig lag in een groot deel van Nederland al een netwerk tot in de woonkamer: de coaxkabel voor radio en televisie. Kabelbedrijven ontdekten dat dit netwerk, na technische aanpassingen, ook geschikt was voor dataverkeer. Daarmee ontstond een alternatief voor internet via de telefoonlijn.

Voor de gebruiker was het verschil enorm. Geen inbeltoon, geen bezette telefoon en geen telefoontikken zolang de verbinding openstond. Het kabelmodem kon in principe voortdurend online blijven. Internet veranderde daarmee langzaam van een activiteit waarvoor je bewust verbinding maakte in een voorziening die gewoon aanwezig was.

Motorola SurfBoard-kabelmodem
Een Motorola SurfBoard-kabelmodem, een type apparaat dat symbool werd voor breedband via de kabel. Foto: Adrian Pingstone, 2004. Publiek domein. Bron: Wikimedia Commons.

Chello: breedband zonder inbellen

Een van de bekendste namen uit de vroege Nederlandse kabelinternetperiode was chello. Het merk werd vanaf 1998 door UPC in verschillende Europese landen gebruikt voor internet via de kabel. In Nederland groeide chello uit tot een van de herkenbaarste breedbandmerken van het begin van de jaren nul.

Het grote verkoopargument was snelheid én gemak. Waar een 56k-modem onder ideale omstandigheden tientallen kilobits per seconde leverde, kon kabelinternet veel sneller worden. Bovendien bleef de verbinding beschikbaar zonder steeds opnieuw een nummer te bellen. In 2005 introduceerde UPC bijvoorbeeld chello extreme met een geadverteerde downloadsnelheid tot 20 Mbit/s.

Een nieuw internetritueel
Bij inbellen hoorde het modemgeluid bij het begin van iedere internetsessie. Bij kabelinternet verdween dat ritueel. Lampjes op het kabelmodem — power, receive, send, online — namen de plaats in van de piepende handshake.

@Home: internet buiten het UPC-gebied

Niet heel Nederland kreeg dezelfde kabelprovider. De kabelmarkt was sterk regionaal georganiseerd. In grote delen van Noord-, Oost- en Zuid-Nederland werd @Home een belangrijke naam. Het merk hoorde uiteindelijk bij Essent Kabelcom en bood naast televisie ook breedbandinternet aan.

Die regionale verdeling betekende dat de naam van je internetprovider vaak simpelweg afhing van waar je woonde. In het ene gebied kende iedereen chello, elders was @Home vanzelfsprekend en weer ergens anders waren Casema, Multikabel of ZeelandNet de bekende namen.

Casema, Multikabel en ZeelandNet

Casema was al sinds 1970 actief als kabelmaatschappij en ontwikkelde zich later ook tot aanbieder van internet en telefonie. Het bedrijf was onder meer sterk vertegenwoordigd rond Den Haag, Utrecht, Amersfoort en Breda. Multikabel was vooral een bekende naam in Noord-Holland. Daarnaast bleef ZeelandNet een uitgesproken regionale aanbieder in Zeeland.

Zo ontstond een lappendeken van kabelnetten en merknamen. Dat maakt de geschiedenis van Nederlands kabelinternet ingewikkelder dan die van veel landelijke inbelproviders: de infrastructuur was lokaal ontstaan en werd vervolgens stap voor stap samengevoegd.

Coaxiale kabel
Coaxkabel: oorspronkelijk vooral bekend van radio en televisie, maar ook de fysieke basis voor kabelinternet. Foto: Raysonho, 2015. CC0 1.0. Bron: Wikimedia Commons.

De techniek: heen én terug

Voor internet moest het kabelnet geschikt worden gemaakt voor tweerichtingsverkeer. Televisie was traditioneel vooral eenrichtingsverkeer: het signaal kwam het huis binnen. Internet vereist ook een retourpad, omdat de computer voortdurend gegevens terugstuurt.

Het kabelmodem vormde de schakel tussen de coax-aansluiting en de computer, aanvankelijk vaak via ethernet of soms USB. DOCSIS groeide uit tot een belangrijke standaard voor dataverkeer over kabelnetwerken. Latere generaties maakten steeds hogere snelheden mogelijk.

Niet iedereen was meteen enthousiast

De komst van kabelinternet betekende niet dat de overgang probleemloos verliep. De snelheid kon lokaal verschillen, netwerken moesten worden opgewaardeerd en klantenservices kregen te maken met een technologie die voor veel huishoudens nieuw was. Ook speelde de vraag of kabelnetwerken moesten worden opengesteld voor concurrerende internetaanbieders.

Toch was de richting duidelijk: de tijd waarin internet vrijwel automatisch betekende dat er een telefoonmodem stond te piepen, liep ten einde.

Van drie kabelbedrijven naar Ziggo

De kabelsector consolideerde sterk. @Home, Casema en Multikabel kwamen vanaf 2007 samen in één groep, aanvankelijk onder de tijdelijke naam Zesko. Vanaf mei 2008 gingen de drie merken verder als Ziggo. Daarmee verdwenen in één klap enkele van de bekendste regionale kabelnamen uit het straatbeeld.

Aan de andere kant van de markt bleef UPC bestaan. Ook het merk chello verdween: in juli 2007 werd chello omgedoopt tot UPC Breedband Internet. Bestaande klanten mochten hun @chello.nl-mailadres houden. In 2015 verdween uiteindelijk ook de naam UPC in Nederland ten gunste van Ziggo.

Waarom kabelinternet zo belangrijk was

De betekenis van kabelinternet zit niet alleen in hogere snelheden. Het veranderde het gedrag van internetgebruikers. Een permanente verbinding maakte het vanzelfsprekender om even iets op te zoeken, een chatprogramma open te laten staan, grotere bestanden te downloaden of meerdere computers thuis online te brengen.

De kabel hielp internet daarmee van een afzonderlijke bezigheid te veranderen in een continu onderdeel van het huishouden. De namen chello, @Home, Casema en Multikabel zijn grotendeels verdwenen, maar de infrastructuur waarop zij bouwden speelt nog altijd een belangrijke rol.

Bronnen

Voor dit hoofdstuk zijn onder meer historische publicaties van NRC over UPC en chello, bedrijfsdocumentatie over de vorming van Ziggo en contemporaine berichten over de naamswijziging van chello geraadpleegd. Beeldmateriaal: Wikimedia Commons; licentie per afbeelding vermeld.