Hoofdstuk 06
Van modem naar breedband
Van 14k4, 28k8 en 56k via ISDN en ADSL naar VDSL en glasvezel.
Toen snelheid nog in kilobits werd gemeten
Wie in de jaren negentig thuis internet gebruikte, leerde vanzelf cijfers als 14k4, 28k8, 33k6 en 56k kennen. Ze stonden op modemdozen, in advertenties en in computertijdschriften. Een sneller modem betekende minder wachten op een webpagina, een afbeelding of een download — al bleven de werkelijke snelheden vaak achter bij wat op de doos stond.
De verbinding liep over de gewone analoge telefoonlijn. Het modem zette digitale computergegevens om in signalen die via die lijn konden worden verstuurd. Bij het maken van de verbinding hoorde de beroemde reeks piep-, sis- en kraakgeluiden. Daarna was de telefoonlijn bezet zolang de internetsessie duurde.
De sprongen leken destijds enorm. Een 56k-modem kon theoretisch bijna vier keer zoveel gegevens per seconde ontvangen als een 14k4-modem. In de praktijk hing de snelheid onder meer af van de kwaliteit van de telefoonlijn en de apparatuur van de provider.
ISDN: digitaal over de telefoonlijn
Voor huishoudens en kleine bedrijven die meer wilden, was er ISDN. Een standaard ISDN-kanaal leverde 64 kbit/s. Twee kanalen konden worden gecombineerd voor 128 kbit/s, al betekende dat ook dat beide kanalen in gebruik waren. Belangrijk was dat ISDN meerdere kanalen bood: bellen en internetten konden daardoor beter naast elkaar bestaan dan bij één analoge lijn.
ISDN voelde sneller en moderner, maar bleef een verbinding waarbij tijd en gebruik nog nadrukkelijk een rol speelden. De echte omslag kwam toen internet niet alleen sneller, maar ook permanent beschikbaar werd.
ADSL: de telefoonlijn wordt breedband
ADSL veranderde rond de millenniumwisseling het thuisinternet ingrijpend. De techniek gebruikte hogere frequenties op de bestaande koperen telefoonlijn voor dataverkeer. Met een splitter konden telefonie en internet van elkaar worden gescheiden. Daardoor kon je tegelijk bellen en internetten en hoefde je niet meer voor iedere sessie opnieuw in te bellen.
KPN begon in 1997 met een ADSL-proef onder de naam Snelnet. Eind 1999 kondigde het bedrijf Mxstream aan. Planet Internet, XS4ALL, World Online en Sonera behoorden tot de eerste providers die de dienst via het KPN-netwerk gingen aanbieden. Rond 2000 begon de landelijke uitrol. Waar ISDN 64 kbit/s per kanaal bood, maakte ADSL aanvankelijk snelheden tot ongeveer 2 Mbit/s mogelijk.
Breedband was eerst nog duur
De overstap was niet onmiddellijk vanzelfsprekend. In 2000 kostte een speciaal ADSL-modem volgens contemporaine berichtgeving ongeveer zeshonderd gulden en waren de eerste abonnementen relatief kostbaar. Ook kampte de introductie met kinderziektes. Toch was het voordeel overtuigend: een snelle verbinding zonder telefoontikken per internetsessie en zonder voortdurend opnieuw verbinding te maken.
De term always-on beschreef misschien wel de grootste verandering. De computer hoefde niet meer bewust 'online' te worden gebracht. Internet stond er gewoon.
Kabel en ADSL naast elkaar
ADSL was niet de enige route naar breedband. Zoals in het vorige hoofdstuk beschreven, boden kabelmaatschappijen internet via het coaxnetwerk aan. Daardoor ontstond een jarenlange concurrentiestrijd tussen kabel en DSL. Beide technieken werden steeds sneller en providers verhoogden regelmatig de snelheden van bestaande abonnementen.
Voor consumenten verschoof de vraag daardoor langzaam van heb ik internet? naar hoe snel is mijn internet?
ADSL2+ en VDSL: steeds meer uit koper
De koperen telefoonlijn bleek langer mee te kunnen dan aanvankelijk misschien werd gedacht. ADSL2+ verhoogde de mogelijke downloadsnelheid aanzienlijk. Daarna volgde VDSL en VDSL2. Door glasvezel steeds dichter bij de wijk of straat te brengen en alleen het laatste stuk over koper te laten lopen, konden opnieuw hogere snelheden worden bereikt.
De afstand tot de wijkcentrale of straatkast bleef bij DSL belangrijk: hoe langer het koperen traject, hoe moeilijker het werd om de hoogste snelheid te halen. Daarmee had niet ieder huishouden met hetzelfde abonnement noodzakelijk dezelfde praktijkervaring.
Wifi verandert de plek van het internet
Breedband veranderde niet alleen de verbinding naar het huis. Thuisnetwerken veranderden eveneens. Aanvankelijk stond de computer vaak met een ethernetkabel naast het modem. Met de opkomst van wifi verhuisde internet naar laptops en later smartphones en tablets. Het modem werd steeds vaker gecombineerd met een router en draadloos toegangspunt.
De internetverbinding was daarmee niet langer verbonden aan één computer op één vaste plek. Het hele huishouden kwam online.
Glasvezel tot aan de voordeur
Glasvezel was al belangrijk in de ruggengraat van internet, maar in de jaren nul begon de vezel ook tot woningen te komen. Nuenen werd in 2004 de eerste Nederlandse gemeente waar op grote schaal huishoudens op glasvezel werden aangesloten. Bij glasvezel worden gegevens met lichtsignalen verstuurd, waardoor zeer hoge snelheden over grote afstanden mogelijk zijn.
Van minuten wachten naar altijd verbonden
De ontwikkeling van 14k4 naar glasvezel is meer dan een verhaal over steeds grotere getallen. Iedere snelheidsstap veranderde wat mensen op internet konden doen. Foto's werden vanzelfsprekend, daarna muziek en video, vervolgens streaming, cloudopslag en videobellen.
Minstens zo belangrijk was de overgang van inbellen naar altijd verbonden zijn. Bij het modem was internet een bestemming waar je naartoe ging. Met breedband werd internet infrastructuur: voortdurend aanwezig, meestal onzichtbaar en beschikbaar voor tientallen apparaten tegelijk.
Een kleine snelheidstijdlijn
14k4 → 28k8 → 33k6 → 56k → ISDN → kabel/ADSL → ADSL2+ → VDSL → glasvezel. De exacte snelheid verschilde per techniek, abonnement, afstand en periode, maar deze reeks vat drie decennia thuisinternet verrassend goed samen.
Bronnen
Voor dit hoofdstuk zijn onder meer KPN's historische overzicht van de introductie van ADSL, contemporaine berichtgeving van Computable over Mxstream en de ADSL-uitrol en historische informatie over de eerste grootschalige glasvezelaansluiting in Nuenen geraadpleegd. Beeldmateriaal: Wikimedia Commons; licentie per afbeelding vermeld.