Hoofdstuk 03
Internet voor iedereen
Planet Internet, Het Net, World Online, Wanadoo en de doorbraak bij het grote publiek.
Van hobby voor ingewijden naar massamedium
Rond 1995 veranderde het Nederlandse internet in hoog tempo. De eerste particuliere gebruikers waren vaak technisch geïnteresseerd en bereid zelf modeminstellingen, TCP/IP-software en e-mailprogramma’s uit te zoeken. Maar als internet werkelijk miljoenen huishoudens moest bereiken, moest het eenvoudiger worden. Nieuwe providers verkochten daarom niet alleen toegang tot het netwerk: ze verkochten vooral het idee dat iedereen online kon.
De timing was gunstig. Windows 95 maakte de pc toegankelijker, grafische browsers als Netscape Navigator maakten het web aantrekkelijk en steeds meer kranten, omroepen en bedrijven openden een website. Tegelijkertijd daalden de tarieven voor internettoegang en ontstond een felle strijd om de Nederlandse consument.
1995: Planet Internet mikt op het grote publiek
Planet Internet ging in juni 1995 van start en koos nadrukkelijk voor een breed publiek. Een contemporaine beschrijving in het Reformatorisch Dagblad sprak van een nieuwe ‘oprit’ naar de elektronische snelweg. Nieuwe klanten kregen de eerste zes uur internetgebruik cadeau; voor de aansluiting was onder meer een pc met Windows 3.1 en een modem nodig. Planet sloot bovendien overeenkomsten om zijn software op nieuwe computers te laten installeren.
Dat was een wezenlijk andere benadering dan bij de pioniers. Internet werd verpakt als consumentenproduct. Installatiesoftware, een herkenbaar merk, een helpdesk en eigen redactionele inhoud moesten de drempel verlagen. Planet bouwde zelfs een online redactie die nieuws en andere informatie voor abonnees en bezoekers produceerde.

Een landelijke race om inbelpunten
Een belangrijk verkoopargument was het aantal lokale inbelnummers. Wie via een modem verbinding maakte, betaalde immers ook telefoonkosten. Een lokaal gesprek was aantrekkelijker dan telkens interlokaal bellen. In de zomer van 1995 meldden kranten daarom bijna als sportuitslagen hoeveel inbelpunten aanbieders als NLnet, Planet, Metropolis, World Access en Euronet konden openen.
De infrastructuur achter het internet werd zo ineens zichtbaar in reclame en abonnementen. ‘Landelijke dekking’ betekende nog niet overal snel breedband, maar dat een groot deel van Nederland tegen lokaal telefoontarief een modemverbinding kon opzetten.
World Online: ambitie zonder grenzen
World Online werd in de tweede helft van de jaren negentig een van de opvallendste namen op de Nederlandse markt. Onder leiding van Nina Brink wilde het bedrijf veel meer zijn dan een technische toegangsdienst. Het presenteerde zich als een internationaal internetbedrijf en breidde snel uit.
Die ambitie paste bij de tijd. Internetbedrijven kregen enorme verwachtingen toegedicht en groei telde vaak zwaarder dan winst. World Online zou later vooral bekend worden door zijn beursgang in 2000, midden in de internetzeepbel. In dit hoofdstuk is vooral belangrijk wat eraan voorafging: providers waren inmiddels grote merken geworden die met reclame, portals en internationale plannen om de consument vochten.
Het Net: internet zonder ingewikkeld internet
Ook KPN zocht naar manieren om mensen die nog aarzelden online te krijgen. Het Net werd eind jaren negentig een laagdrempelige dienst waarbij eenvoud centraal stond. De naam zei eigenlijk al genoeg: niet de techniek, maar ‘het net’ als bruikbare omgeving moest vooropstaan. Het Net kwam later binnen dezelfde groep terecht als Planet Internet.
Dat soort diensten liet zien hoe sterk de doelgroep was veranderd. De provider hoefde niet langer uit te leggen waarom een computerhobbyist internet nodig had. Hij moest een gezin overtuigen dat e-mail, nieuws, informatie en websites ook in het dagelijks leven nuttig waren.
De installatie-cd als toegangsbewijs
Internet werd tastbaar gemaakt met cd-roms. Ze lagen bij computerwinkels, tijdschriften en soms vrijwel overal waar een potentiële nieuwe klant kwam. De schijf installeerde een browser, zette instellingen klaar en hielp de gebruiker een account aan te maken. Wie tegenwoordig alleen een wifiwachtwoord invoert, kan zich moeilijk voorstellen hoeveel stappen er aan een eerste internetverbinding vooraf konden gaan.
De cd-rom was daardoor meer dan software. Hij was reclamefolder, handleiding en toegangspoort tegelijk. Providers konden hun eigen startpagina instellen en aanvullende programma’s meeleveren, zodat hun merk vanaf de eerste minuut zichtbaar was.

De provider werd ook uitgever
Veel aanbieders wilden de klant niet meteen na het inbellen kwijt aan het open web. Daarom bouwden ze portals met nieuws, weer, sport, entertainment, zoekfuncties en links. Planet Internet was daar een duidelijk voorbeeld van. De homepage van de provider kon voor gebruikers jarenlang het vaste vertrekpunt van iedere internetsessie zijn.
Dat model lijkt achteraf op de grote online diensten van nu: toegang, inhoud en diensten werden binnen één merk samengebracht. Alleen liep de toegang toen nog letterlijk via de telefoonlijn van de gebruiker.
Concurrentie maakt internet goedkoper
De strijd tussen providers drukte de prijs van internettoegang. Computable schreef in 1996 al dat de tarieven snel daalden en dat gratis toegang in zicht kwam. Dat zou kort daarna uitmonden in een nieuwe fase met aanbieders als Freeler en 12move. Die krijgen in hoofdstuk 4 een eigen verhaal.
Tegelijk groeide het aantal aansluitingen razendsnel. Emerce beschreef de jaren 1995–1998 later als de echte groeiperiode: eind 1997 was het aantal Nederlandse internetaansluitingen in ongeveer een jaar van circa 600.000 naar 1,2 miljoen gestegen. Internet was niet langer een niche.
Van ‘online gaan’ naar dagelijks gebruik
Toch bleef internet in deze periode nog iets waarvoor je bewust ging zitten. Je startte de computer, controleerde of iemand de telefoon nodig had, liet het modem inbellen en verbrak de verbinding weer wanneer je klaar was. De provider bepaalde daarbij een opvallend groot deel van de ervaring: het inbelnummer, je e-mailadres, de startpagina, de meegeleverde browser en soms zelfs de nieuwsvoorziening.
Juist daarom zijn namen als Planet Internet, World Online en Het Net zo sterk verbonden met herinneringen aan het vroege web. Ze verkochten geen onzichtbare infrastructuur. Ze waren voor veel mensen het internet.
Bronnen
- Reformatorisch Dagblad, 24 juni 1995, De wereld onder handbereik.
- De Telegraaf, jaarverslagen 1995 en 1996, passages over Planet Internet.
- Computable, 1996, artikelen over de concurrentie tussen internetproviders en World Online.
- NRC Handelsblad, 19 september 1998, profiel over de online journalistiek bij Planet Internet.
- NLnet, 25 jaar internet in Nederland.
- Emerce, terugblik op internetproviders en de groeiperiode 1995–1998.