Microsoft ontdekt het web
De marktleider begint achteraan
Toen Netscape Navigator eind 1994 verscheen, had Microsoft nog geen eigen webbrowser. Het bedrijf dacht vooral in besturingssystemen, kantoorsoftware en zijn toekomstige onlinedienst MSN. Het open web ontwikkelde zich ondertussen buiten Microsoft om — en Netscape dreigde een nieuwe laag boven Windows te worden.
Zelf vanaf nul beginnen zou tijd kosten. Microsoft koos daarom voor een kortere route. In januari 1995 maakte het bedrijf bekend browsertechnologie van Spyglass in licentie te nemen. Spyglass had een commerciële versie gebouwd op basis van de ideeën achter NCSA Mosaic. Een klein Microsoft-team gebruikte die code als vertrekpunt voor een browser met de codenaam O’Hare.
Microsoft koopt tijd door bestaande Mosaic-technologie als basis te nemen.
Een eenvoudige eerste versie verschijnt vlak vóór Windows 95.
De browser krijgt meer webfuncties; een Macintosh-versie volgt later.
Met een herkenbare blauwe e en veel nieuwe techniek wordt IE een serieuze uitdager.
Een hardnekkige herinnering: IE zat meteen in Windows 95
Internet Explorer wordt vaak voorgesteld als een vast onderdeel van de eerste Windows 95-doos. Dat klopt niet helemaal. De oorspronkelijke winkelversie van Windows 95, uitgebracht op 24 augustus 1995, bevatte geen browser. Consumenten konden Internet Explorer 1.0 krijgen via het afzonderlijke uitbreidingspakket Microsoft Plus!.
Bij nieuwe computers lag het anders. Microsoft nam IE 1.0 op in de OEM-versie die pc-fabrikanten installeerden. Latere uitvoeringen van Windows 95 kregen IE 2 en IE 3 mee. Dezelfde browser kon dus tegelijk een losse aanvulling, een download én vooraf geïnstalleerde software zijn.

Drie routes naar hetzelfde bureaublad
Netscape moest gebruikers overtuigen om Navigator te zoeken, downloaden of vanaf een schijf te installeren. Microsoft kon Internet Explorer op veel meer momenten aanbieden. De browser zat bij een nieuwe pc, verscheen in een Windows-uitbreiding en kon worden opgenomen in pakketten van internetaanbieders.
Wie de oorspronkelijke Windows 95-versie kocht, kon IE 1.0 via een apart uitbreidingspakket installeren.
Bij OEM-computers stond het browsericoon al klaar voordat de koper zelf software had gekozen.
Een installatieprogramma kon browser, inbelverbinding en startpagina in één keer instellen.
Dat laatste verschil was groot in een tijd van trage modems. Een browser van enkele megabytes downloaden kon lang duren en mislukken. Wat al op de harde schijf stond, was onmiddellijk beschikbaar. Gemak werd zo een concurrentiewapen.
Versie 1 was nog geen Netscape-killer
Internet Explorer 1.0 was sober en liep technisch achter op Navigator. Microsoft had wel een browser, maar nog niet de browser die gebruikers uit zichzelf zouden kiezen. De volgende versies verschenen daarom in hoog tempo.
Basisfuncties voor webpagina’s, favorieten en eenvoudige navigatie. Klein, maar beperkt.
Ondersteuning voor onder meer cookies, beveiligde verbindingen en nieuwsgroepen bracht IE dichter bij Netscape.
Frames, Java, ActiveX, multimedia en gedeeltelijke CSS-ondersteuning maakten Microsoft zichtbaar ambitieuzer.
Vanaf IE 3 kreeg de browser ook het blauwe e-logo dat voor een generatie synoniem zou worden met ‘internet’. Technisch was Netscape nog niet verslagen, maar Microsoft hoefde niet meer uit te leggen dat het een browser had.
Een browser op één diskette
Internet Explorer 2 paste nog op een 3½-inchdiskette. Dat tastbare formaat laat zien hoe klein en afzonderlijk de browser aanvankelijk was. Hij kon worden meegeleverd, gekopieerd en verwijderd als een gewoon programma — lang voordat Microsoft stelde dat browser en besturingssysteem onlosmakelijk bij elkaar hoorden.

Het icoon dat moest blijven staan
Het verschil tussen ‘meeleveren’ en ‘opdringen’ werd al snel zichtbaar. Compaq verwijderde eind 1995 op sommige Presario-pc’s de pictogrammen van Internet Explorer en MSN om Netscape en AOL meer aandacht te geven. Volgens de later gepubliceerde bevindingen in de Amerikaanse Microsoft-zaak dreigde Microsoft daarop Compaqs Windows-licentie te beëindigen. Het bedrijf zette de iconen terug.
Voor de koper leek het een klein ontwerpdetail op het bureaublad. Achter dat ene pictogram zat echter een machtsverhouding tussen Microsoft en pc-fabrikanten. Wie bepaalde wat de gebruiker als eerste zag, beïnvloedde ook welke browser de gebruiker als vanzelfsprekend beschouwde.
Nederlandse invalshoek · de installatieavond
De browserkeuze verdwijnt in het installatieproces
Op 6 maart 1996 maakte Microsoft Internet Explorer 2.0 beschikbaar in 22 talen, waaronder het Nederlands. Dat verlaagde een duidelijke drempel: menu’s, meldingen en instellingen hoefden niet langer in het Engels te worden begrepen.
In Nederlandse huishoudens kwam de browser bovendien vaak tegelijk met de internetverbinding binnen. Een cd-rom of diskette van een provider stelde het inbelnummer, de gebruikersnaam en de startpagina in en kon ook een browser installeren. Wie zo’n pakket volgde, maakte zelden eerst een principiële keuze tussen Netscape en Internet Explorer. De keuze zat verstopt in de stappen van de installatiewizard.
De cd-rom of diskette start een installatieprogramma.
Telefoonnummer en accountgegevens worden opgeslagen.
Netscape of Internet Explorer krijgt een snelkoppeling.
De eigen portal wordt de voordeur van het web.
Zo verschoof browsen van een bewuste softwarekeuze naar een onderdeel van ‘de computer installeren’. Voor veel nieuwe gebruikers was de browser simpelweg het programma dat verscheen wanneer zij op Internet klikten.
Lees ook: zo werd je klant bij een Nederlandse provider →Van achterstand naar uitgangspositie
In 1995 was Internet Explorer nog een haastig gebouwd antwoord op Netscape. Een jaar later had Microsoft een Nederlandstalige browser, een snel verbeterend product en miljoenen Windows-computers als distributiekanaal. De strijd ging daardoor niet meer alleen over snelheid of functies.
De belangrijkste vraag werd wie de toegang tot de gebruiker beheerste: de browsermaker die mensen zelf kozen, of de eigenaar van het besturingssysteem dat al op hun pc stond. In het volgende hoofdstuk barst die spanning open in de eerste browseroorlog.